Wat is een kettingbrief?
Het fenomeen 'kettingbrief' is natuurlijk niet nieuw. Ver voor de tijd dat email algemeen in gebruik raakte, verstuurden vooral jongeren elkaar brieven met allerlei opdrachten of piramide-constructies: als jij nu vijf gulden opstuurt aan degene die jou de kettingbrief gestuurd heeft, krijg je op een bepaald moment vele duizenden guldens van andere mensen - als jij tenminste de brief óók weer doorstuurt.. Ondanks alle beloften zijn er niet veel mensen rijk van geworden, vrees ik.

In de digitale wereld hebben we ook een soort kettingbrieven. Er zijn over het algemeen drie soorten: de 'gelukbrengende' kettingbrief, het verzoek om informatie of hulp, en de petitie.


'Gelukbrengende' kettingbrieven
Hier kunnen we kort over zijn. Het gaat meestal om onschuldige emailtjes met allerlei beloften en goede wensen erin. Ze moedigen je aan vooral veel te lachen, aardig te zijn tegen je medemensen, of beloven je geluk als je het emailtje doorstuurt. Ze bevatten geen concrete informatie en vragen geen andere actie dan doorsturen. Sommige van deze mailtjes kunnen wel eens intimiderend zijn: ze beloven geluk als je de instructies opvolgt, maar rampen en onheil als je het bericht negeert. Maar over het algemeen zijn dit soort mailtjes misschien wel irritant, schadelijk zijn ze zelden.. tenzij je ze als vorm van digitale milieuvervuiling ziet natuurlijk.

Verzoek om informatie of hulp
Hier komen we bij interessantere exemplaren. Veel kettingbrieven vallen onder deze categorie, waarbij weer sprake is van social engineering: er wordt een beroep gedaan op medeleven, waardoor veel mensen kritiekloos meewerken.

Weggelopen kinderen
De verzoeken om informatie gaan meestal over weggelopen kinderen, die opgespoord moeten worden. Wanhopige ouders of verzorgers doen zogenaamd een beroep op je, om rond te kijken naar een kind met het volgende signalement.... soms is er ook een foto toegevoegd, soms zelfs de namen en adressen van de 'ouders'. Meestal gaat het ook hier om nep-gevallen: het kind in kwestie bestaat helemaal niet, of is gewoon bij papa en mama thuis.
Soms bestaan de 'ouders' in het mailtje wel echt, maar zijn ze helemaal geen kind kwijt of hebben ze geen kind wat aan de omschrijving voldoet. Dat leidt nogal eens tot ernstige overlast. Zo las ik eens over een moeder die al jaren lang heel veel email krijgt van meelevende mensen die vragen hoe het nu met haar dochter gaat.. terwijl ze alleen maar zonen heeft. Er zijn ook gevallen bekend van mensen die platgebeld werden met allerlei betuigingen van medeleven terwijl er echt niets aan de hand was. Kortom, mailtjes over zoekgeraakte kinderen vallen bijna allemaal in de categorie 'hoax'. Mocht je twijfelen over een exemplaar wat je toegestuurd wordt, dan mag je hem aan mij opsturen (hoaxes at wolfswinkel.net), dan controleer ik het voor je.

Zieke kinderen
Deze verzoeken om hulp zijn nog iets geraffineerder. Meestal gaat het over een erg ziek kindje. Er is nog redding mogelijk, maar dan moet er een dure operatie uitgevoerd worden. De ouders zijn maar eenvoudige hardwerkende mensen, die zo'n operatie helaas niet kunnen betalen. Maar, er is een oplossing! Gelukkig is er een groot bedrijf (vaak worden AOL of Microsoft gebruikt) bereid gevonden de operatie te financieren, mits het emailtje waarin het hele verhaal staat, naar zoveel mogelijk mensen doorgestuurd zal worden. Het grote bedrijf (Microsoft, AOL..) zal die doorgestuurde emailtjes tellen en voor ieder emailtje x cent betalen, en zo kan het kindje gered worden. Dus, als jij ook maar een beetje hart in je lijf hebt, stuur je het mailtje door naar echt iedereen die je kent....?
Het probleem zit hem in het volgen van die emailtjes. Hoe moet Microsoft of AOL weten aan wie ik dat mailtje doorgestuurd heb? Dat kunnen ze toch helemaal niet controleren! We houden allemaal van onze privacy, en ik zou het héél onprettig vinden als Microsoft of welk bedrijf dan ook zou kunnen achterhalen aan wie ik een bepaald emailtje verstuurd heb. Dat wil je toch niet? En dat gebeurt ook niet. Geen enkel groot bedrijf zou zich in het openbaar aan zo'n grove schending van de privacy willen verbinden. Ik wil niet beweren dat er geen instanties of personen zijn die emailverkeer kunnen traceren, maar dat is niet wat hier bedoeld wordt. Je helpt dus niemand met het doorsturen van deze mailtjes - het kost alleen maar geld.
Een variant op dit verhaal belooft een paar honderd dollar aan jou, als je het emailtje in kwestie doorstuurt aan zoveel mogelijk mensen. Een mooi voorbeeld daarvan staat hier.